Methali za adabu zinafundisha tabia njema: kuwakaribisha wageni, kuwaheshimu wazee na kufuata desturi za mahali ulipo. Zinaonyesha kwamba heshima haigharimu kitu na kwamba malezi mema huanzia nyumbani. Hutumika kuwaonya watoto na watu wazima wanaovunja taratibu za jamii.
86 methali6 zina ukurasa kamiliMkusanyiko wa Albert Scheven
Methali 86, kwa mpangilio wa alfabeti.
Ada ya mgeni huonyeshwa njia.
Ni desturi njema kumwelekeza mgeni na kumsaidia asipotee.
Ada ya mja, hunena: mwungwana ni kitendo.
Pia Ada ya mtumwa hunena: mwungwana ni kitendo. · Mungwana ni tendo.
Methali hii ya zamani inalinganisha mtumwa na mwungwana; inafundisha kwamba ubora wa mtu hupimwa kwa matendo, si kwa maneno.
Adabu ni ustaarabu.
Tabia njema ndiyo kipimo cha mtu aliyestaarabika.
Adabu si adhabu, faida yake yaonekana mtoto akuapo.
Hutumika kumweleza mtoto kwamba kanuni za tabia njema zitamfaa atakapokuwa mkubwa.
Ajaye apige hodi.
Mgeni hapaswi kuingia nyumbani mwa watu bila kubisha hodi na kukaribishwa.
Ajaye bila ya kadi huondoka pasi na kuaga.
Aliyekuja bila kualikwa mara nyingi huondoka bila heshima wala kuaga.
Ajaye usimchungulie.
Mgeni anapofika usimkodolee macho wala kumchunguza; mpokee kwa heshima.
Ajialikaye hujichukulia kiti.
Pia Ajialikaye mwenyewe ajitafutie kibaba.
Anayejialika mwenyewe asitarajie kuhudumiwa; awe mnyenyekevu na ajitegemee.
Akipaza sauti kakasirika; akibwata kachoka.
Husemwa juu ya mtu mwenye hisia zinazobadilika, ambaye hupiga kelele akikasirika na kunung'unika akichoka.
Anayekuja pasi na hodi, huondoka pasi na kuaga.
Mtu asiyejali adabu anapofika ataondoka pia bila adabu; tabia yake haibadiliki.
Anayewahi au achelewaye kwa mtemi huambua mzoga.
Anayejitokeza mapema mno au kukaa muda mrefu mno kwa mkuu hupewa kazi nzito; jua wakati wa kufika na wa kuondoka.
Asio adabu hajali wenzake.
Pia Asiye na adabu hajali wenzake.
Kukosa adabu ni dalili ya kuwadharau wengine na kutowajali.
Asiyefunzwa na mamaye, hufunzwa na ulimwengu.
Pia Asofundwa na nina, ulimwengu humfunda. · Asiyefunzwa na wazazi atafunzwa na dunia.
Mtoto asiyelelewa kwa adabu nyumbani atajifunza kwa machungu kupitia mapigo ya maisha.
Atambaaye na nyasi mtambulie ni nyoka.
Anayejificha na kutenda mambo kwa siri anapaswa kutiliwa shaka kuwa ana nia mbaya.
Fanya heshima kwa wazee hata kama si wako.
Kila mzee anastahili heshima, hata kama si mzazi au ndugu yako.
Farasi huenda kwa hatamu; punda huenda kwa mchapo.
Watu hutofautiana; wengine hutii kwa maelekezo ya upole na wengine mpaka walazimishwe.
Heshima ikivunjika ni yai limeanguka.
Heshima ikishapotea ni vigumu sana kuirejesha, kama yai lililovunjika.
Heshima kitu cha bure.
Pia Heshima ni kitu cha bure.
Kumheshimu mtu hakugharimu chochote, kwa hiyo usiwe bahili wa heshima.
Heshima kuheshimiana.
Heshima ya kweli ni ya pande mbili; ukitaka kuheshimiwa, waheshimu wengine.
Heshima si utumwa.
Kumheshimu mtu hakukufanyi kuwa mtumwa wake wala kukushushia hadhi.
Hewala si utumwa.
Kumkubalia mtu kwa adabu hakumaanishi kujishusha au kuwa mtumishi wake.
Hewalla! Haigombi.
Maneno ya adabu na shukrani hayaleti ugomvi; ustaarabu haugharimu kitu.
Jirekebishe kabla hujarekebisha wengine.
Kabla ya kuwakosoa wenzako, hakikisha tabia yako mwenyewe ni mfano mwema.
Jogoo hawiki ugenini.
Ukiwa ugenini usijitokeze kwa majivuno; wenyeji ndio wenye sauti pale.
Kaa mahali pakadiri yako.
Jua nafasi yako katika jamii na usijipandishe kupita kiasi chako.
Kaa vema.
Ni mausia mafupi ya kumtaka mtu ajiheshimu na kuwa na tabia njema.
Kama si kizuri usifanye, kama si kweli usiseme.
Epuka matendo mabaya na maneno ya uongo; tenda wema na sema ukweli tu.
Karibu ni mila, si kula.
Kuambiwa karibu ni ishara ya heshima tu; haimaanishi umealikwa kula.
Kawaida ni sheria.
Pia Kawaida ni kama sheria. · Ada ya nchi kwa wenyewe ni sheria.
Desturi za jamii zina nguvu kama sheria na zinapaswa kuheshimiwa na kila mtu.
Kila kisitwacho usikione.
Si adabu kuchungulia kitu ambacho wenyewe wamekificha.
Kiti cha mkewe si cha kukalia.
Usiingilie mambo yaliyo haki ya mwingine; kila mtu ana nafasi yake isiyoguswa.
Kitwitwi akishindwa kumwaga mgeni, anaugua wazimu.
Husemwa juu ya mtu anayetafuta visingizio vya kuvunja taratibu za adabu.
Kucha si kuogopa.
Kumheshimu mtu hakumaanishi kumwogopa.
Kufaa hakudhuru.
Hutamkwa na mtu anayejitolea kusaidia, akimaanisha kwamba kutoa huduma hakuna hasara.
Kuhukumu ni kujihukumu.
Unapomhukumu mwenzako, unaonyesha pia msimamo wako na kujiweka chini ya kipimo hichohicho.
Kuku anakula kadiri ya mdomo wake.
Kila mtu atende kulingana na uwezo wake bila kujikweza wala kupita kiasi.
Kuku jike haiwiki kwenye jogoo.
Mbele ya mkuu au mwenye mamlaka, mdogo hukaa kimya na kutambua nafasi yake.
Kusumbwana si mambo ya kiungwana.
Mtu mstaarabu hawasumbui wenzake wala kuwaletea shida bila sababu.
Lebeka si utumwa.
Kuitikia kwa adabu hakumaanishi kujipendekeza wala kujifanya mtumwa.
Mbwa hata awe wa kizungu, haachi kunusa vyombo.
Pia Mbwa hawachi kunusa vyombo.
Tabia ya asili ya mtu haibadiliki kwa urahisi hata akipata malezi mapya au hadhi mpya.
Mbwa kwa watu hasemi.
Ni busara kutojiingiza katika mazungumzo na mambo ya watu wengine.
Mchama ago hanyeli, huenda akauya papo.
Pia Usinyie kambi.
Usichafue mahali ulipofikia kwa sababu huenda ukahitaji kurudi hapo tena.
Mfuata sheria hujisaidia.
Anayefuata kanuni hujinufaisha mwenyewe kwa kuepuka matatizo.
Mgeni hawezi kuona mwezi.
Pia Mgeni haoni mwezi.
Mgeni hajui desturi za wenyeji, kwa hiyo awe mwangalifu kabla ya kutoa maoni.
Moyo wa kupenda hauna mithali.
Moyo unaopenda kwa dhati hauna kitu cha kulinganishwa nao.
Mshenzi ndiye asiyejua atokapo.
Mtu asiyejua asili na mila zake ndiye anayehesabiwa kuwa hana ustaarabu.
Mtasema mchana, usiku mtalala.
Usijisumbue na maneno ya watu; watasema kwa muda kisha watachoka na kunyamaza.
Mtoto wa kuku, kausha mdomo ule.
Hutumika kumhimiza kijana akue na kutenda kama mtu mzima.
Mtumwa mwelewa hafunzwi adabu.
Mtu mwenye akili hajifunzi tabia njema kwa kulazimishwa; huona mwenyewe kinachofaa.
Mtumwa mwenye busara ni azawao.
Methali hii ya zamani ya pwani inaonyesha mtazamo kwamba aliyezaliwa na kukulia mahali huzijua desturi zake kuliko mgeni.
Mwana mtumishi hula chake na cha mwenziwe.
Pia Mwana msikizi hula chake na cha mwenziwe.
Mtoto mtiifu anayekubali kutumwa hupata zawadi zaidi kuliko wenzake.
Mwana wa mbuzi afagia alalapo.
Pia Mwana wa mbuzi hufagia alalapo.
Hata mdogo hujua kusafisha na kuandaa mahali pake; usafi ni tabia ya kujifunza mapema.
Mwenye kurulama haoni haya.
Pia Mwenye kufuama haoni haya, kefu yule mwenye kuangalia.
Mahitaji ya mwili ni ya kawaida, lakini ni aibu kumtazama mtu aliye katika hali ya faragha.
Mwiza, mwiza si utumwa.
Kukubali kwa upole hakumaanishi kuwa mtumwa; heshima si unyonge.
Mwungwana asiye ari kama ng'ombe asiye na pembe.
Mtu asiyejali heshima yake wala ya wengine hupoteza hadhi, kama ng'ombe asiye na pembe.
Mwungwana hanuni kwa mashavu, hununa moyoni.
Mtu mstaarabu haonyeshi hasira au uchungu wake hadharani; huvumilia kimya na kujitawala.
Nashikilia ukale ambapo hapana budi.
Huonya watu wasiziache desturi za zamani bila sababu ya lazima.
Ndege mwigo hana mazoea.
Mtu anayeiga tabia za wengine kila mara hana msimamo wala utamaduni wake mwenyewe.
Ndiyo, ndiyo, jua lako, usijue ya mwenzako.
Shughulikia mambo yako mwenyewe na usijiingize katika ya wenzako.
Ni lipi lisilo nduguye na mwamu wake?
Kila tendo lina malipo yake; ukimtendea mtu ubaya, nawe utatendewa vivyo hivyo siku moja.
Nilimwona mnyama katika makundi, kenda kamwegema; kanipiga pindi.
Usijilazimishe kwa mtu usiyemfahamu; huenda akakugeuzia mgongo.
Salamu za mabeberu ni pembe.
Watu wenye nguvu na kiburi hukutana kwa ushindani badala ya salamu za amani.
Shitaka kwa nyani au kwa ngedere hukumu moja.
Watu wa aina moja hutoa uamuzi uleule, kwa hiyo kumpelekea yeyote kati yao hakubadilishi matokeo.
Shukrani si utumwa.
Kumshukuru mtu hakukufanyi duni; ni ishara ya tabia njema.
Sionje haramu kwani ni kama sumu.
Usijaribu hata kidogo jambo lililokatazwa, kama uzinzi, kwa sababu linaharibu kama sumu.
Tabia ni ngozi ya mwili.
Pia Tabia ya mtu ni kia cha mwili.
Tabia ya mtu ni ngumu kubadilika kama ilivyo ngozi yake.
U mwana u kamange we?
Hutumika kumkemea mtu asiyesikia maonyo wala kuona haya, kama punje isiyolainika ikipikwa.
Uchafu wa ndugu hautapishi.
Mtu huvumilia makosa na udhaifu wa ndugu zake bila kuwachukia.
Ujinga huo wa kuacha kinywa kutia puani.
Hukemea tabia isiyo ya adabu mbele ya watu; kanuni za jamii lazima ziheshimiwe.
Ukenda kwa wenye chongo, vunja lako jicho.
Pia Ukenda kwa wenye chongo, nawe vunja lako jicho. · Ukenda kwa mwenye chongo, nawe fumba lako jicho. · Ukikaa mji wa mwenye chongo, nawe vunja lako jicho.
Ukifika kwa watu wengine, fuata mwenendo wao badala ya kujionyesha kuwa bora kuliko wao.
Ukienda Pemba, uvae kilemba.
Ukifika mahali kwa ugeni, jipambe na kuenenda kwa desturi za wenyeji.
Ukienda Rumi, fanya wafanyavyo Warumi.
Popote uendapo, heshimu na kufuata mila za watu wa huko.
Ukienda usiage, ukirudi u mgeni wa nani?
Ukiondoka bila kuaga wenyeji, utakosa mtu wa kukukaribisha utakaporudi.
Ukikaa na simba, vaa ngozi ya mamba.
Ukiishi na watu hatari au wakali, jiandae na kujikinga ipasavyo.
Ukila pamwe na namiri, igiza zao desturi.
Unapokaa na watu fulani, iga desturi zao ili uelewane nao.
Ulimbwende una ungwana.
Kujipamba vizuri kunahitaji ustaarabu, ladha njema na uwezo.
Umekaa kama ngawa, kwani huna mazoea.
Husemwa kwa mtu anayejitenga na wenzake na kukosa uchangamfu wa kushirikiana nao.
Usichekelee mbwa kuchutama, hujui ukao wake.
Usimcheke wala kumhukumu mtu kwa tabia ambayo ni ya kawaida kwake.
Usikichekee kicheko cha mkwe.
Uhusiano na wakwe unadai staha; usimdhihaki mkwe hata katika mzaha.
Usiwe joka la mndimu, hatundi hatikizi watundao.
Usiwe mtu asiyetumia kitu wala kuwaacha wengine wakitumie; ishi na uwaache wengine waishi.
Usiwe kidoa cha kuharibu nguo za wenzio.
Usiwe mtu anayeharibu sifa ya kundi kwa wivu au tabia mbaya.
Uungwana haufai, bora ni ndarama.
Methali hii inalalamika kwamba siku hizi mali huthaminiwa kuliko heshima ya ukoo au tabia njema.
Vijana hawana hekima, hisana wala kupendana.
Vijana bado hawajajifunza busara, wema na upendo; wanahitaji kufundishwa.
Wakinzani hawavunjiki.
Daima watakuwepo watu wanaopinga; usitarajie kuwanyamazisha wote.
Wananchi wakila panya, ule panya.
Ukiwa kwa watu wa mahali fulani, kubali na kufuata desturi zao.
Waweza ukae, huwezi ondoka.
Mwenyeji anaweza kumwambia mgeni abaki, lakini si adabu kumfukuza.
Hakuna methali inayolingana
Jaribu neno lingine au futa kichujio.