Methali hizi zinahusu chakula, vinywaji na ulevi, pamoja na riziki inayotokana navyo. Zinaonya juu ya madhara ya pombe na tamaa, na zinatumia mifano ya mgema na mlevi kufundisha kiasi na kuwajibika. Husemwa katika mazungumzo ya kila siku kuhusu matumizi, starehe na mahitaji ya mwili.
87 methali4 zina ukurasa kamiliMkusanyiko wa Albert Scheven
Methali 87, kwa mpangilio wa alfabeti.
Ajizi nyumba ya njaa.
Pia Uvivu ni nyumba ya njaa. · Ajizi ni ufunguo wa umaskini.
Kusitasita na kuchelewesha kazi huleta njaa na umaskini nyumbani.
Akilaye ndiye aandikiwaye.
Chakula humfikia yule aliyekusudiwa kukila; kila mtu ana riziki yake aliyopangiwa.
Akosaye la mama, atalamwa la mbwaye.
Asiyelelewa vyema nyumbani hujifunza tabia mbaya mitaani; anayekosa kilicho bora hukimbilia kilicho duni.
Ashibaye hamjui mwenye njaa.
Pia Aliyeshiba hamkumbuki mwenye njaa.
Aliyeshiba hawezi kuelewa taabu ya mwenye njaa; husemwa kwa mtu asiyejali shida za wengine.
Binadamu huongozwa na tumbo.
Mahitaji ya chakula huongoza mengi ya matendo na maamuzi ya mwanadamu.
Cha mlevi huliwa na mgema.
Mali ya mlevi huishia mikononi mwa yule anayemuuzia pombe.
Chafi rasilimali yake utumbo.
Husemwa kuhusu mtu mlafi anayekula kwa pupa kana kwamba tumbo ndilo mali yake pekee.
Chakula ni uhai.
Bila chakula hakuna maisha; chakula ndicho msingi wa uhai wa mtu.
Deni la tumbo halilipiki.
Tumbo hudai chakula kila siku bila kikomo; husemwa hasa kuhusu maskini wasiomaliza haja zao.
Gongo likiingia, bongo hukimbia.
Kileo chochote, hata kiburi cha mali au cheo, kikiingia kichwani huharibu busara.
Hana njaa fisi, kwani hula najisi.
Asiyechagua chakula hakosi cha kula; usiwe mteuzi kupita kiasi wakati wa shida.
Hata mla nyasi huenda msalani.
Kila binadamu ana mahitaji ya kimwili yasiyoepukika, bila kujali anavyoishi.
Hazina ya mlevi ni pombe.
Mlevi huithamini pombe kuliko kitu kingine chochote alicho nacho.
Hutushiba na harufu wala mnukio.
Harufu nzuri ya chakula haimshibishi mtu; kinachohitajika ni kukila kwenyewe.
Jamaa kubwa haina chakula kibaya.
Katika familia kubwa kila chakula huthaminiwa na hakuna kinachotupwa.
Kadiri wafyonza pombe nayo yakufyonza akili.
Pia Hapo pombe linapokuwa ndani akili hakuna.
Kadiri mtu anavyozidi kunywa pombe ndivyo busara yake inavyopungua.
Kikuponzacho ni tumbo.
Haja ya kujaza tumbo ndiyo humsukuma mtu kwenye safari na kazi za hatari ili apate riziki.
Kila kifaacho huliwa, lakini si kila kiliwacho kinafaa.
Si kila kinacholiwa kina faida; mtu achague kwa busara anachokula na anachokipokea.
Kula apataye hajui mwenziwe.
Pia Kila apataye hajui mwenziwe.
Mtu akishafanikiwa mara nyingi huwasahau wenzake maskini na msaada aliopewa zamani.
Kula bakisha njaa, kesho ule tena.
Kula kwa kiasi na uweke akiba, ili kesho upate cha kula tena.
Kula hakuishi.
Haja ya kula hairudi nyuma; kila siku mtu anahitaji chakula upya.
Kula kitu ni riziki.
Chakula anachokipata mtu ni riziki aliyojaliwa na Mungu ili aendelee kuishi.
Kula kupindukia ni kudhoofisha tumbo.
Kula kupita kiasi huharibu afya badala ya kuijenga.
Kula mnapenda mkiambiwa kulima ng'ang'a!
Hukemea watu wanaopenda kula lakini hukwepa kazi ya shamba inayoleta chakula hicho.
Kula na wenzio.
Chakula hupendeza zaidi kikiliwa pamoja na wenzako; usile peke yako.
Kula nala kushiba sishibi.
Husemwa na mtu anayepata kitu lakini hakimtoshelezi wala hakimridhishi.
Kula ni faradhi, kufa ni wajibu.
Kila mtu lazima ale ili aishi, na kila mtu hatimaye atakufa; mambo hayo mawili hayaepukiki.
Kula sana siyo kushiba.
Wingi wa chakula si lazima ulete kuridhika; kiasi ni bora kuliko pupa.
Kula siyo kujaza tumbo.
Lengo la kula ni kuujenga mwili, si kulijaza tumbo kupita kiasi.
Kula uishi, usiishi kula.
Chakula ni njia ya kuendeleza maisha, si lengo kuu la maisha.
Kula ulishe milio, roho nayo ipe mlo.
Mtu ashughulikie mahitaji ya mwili wake na pia aipe roho yake chakula chake kama ibada na hekima.
Kula upesi upesi, heshima huinukusi.
Kula kwa pupa mbele za watu hupunguza heshima ya mtu.
Maji mbwa amechafua hayanywiki, chakula nzi ametua hakiliki.
Methali hii ya zamani inaonyesha mtazamo kwamba mwanamke aliyevunjiwa heshima hafai tena kuolewa, kama chakula kilichochafuliwa.
Makao ya njaa ni tumbo.
Njaa hukaa tumboni; tumbo likiwa tupu, mtu huhisi taabu yake moja kwa moja.
Matikiti na machango ndiyo maponyea njaa.
Pia Matikiti na machango ni baraka ya mlango.
Wathamini watu au vitu vidogo vilivyokusaidia wakati wa dhiki, kwani ndivyo vilivyokuokoa.
Mchuzi sio chakula.
Kitu cha nyongeza hakiwezi kuchukua nafasi ya kitu cha msingi; mchuzi peke yake haushibishi.
Mgema akisifiwa tembo hulitia maji.
Mtu akisifiwa kupita kiasi mara nyingi hulegea na kuharibu ubora wa kazi yake.
Mgema haziki nina.
Kazi nyingine zinahitaji uangalifu wa kila siku kiasi kwamba mfanyakazi hawezi kuziacha hata kwa sababu nzito.
Mgema neema.
Mgema huwa na riziki ya uhakika kwa sababu wanywaji hawakosekani.
Mla chake hana aibu.
Anayeishi kwa mali yake mwenyewe hana sababu ya kuona haya mbele ya watu.
Mla na kijiko hajui mla na mikono huchomeka.
Mwenye nafuu haelewi taabu inayowapata wale wanaoishi katika hali ngumu.
Mlevi akiponyoka, mgema hukifutika.
Mdaiwa akitoroka au kufariki, deni lake hufutika na mdai hubaki na hasara.
Mlevi mtaka chombo, simjengee safari.
Pia Kilevi mtaka chombo, simjengee safari.
Usimsaidie mtu asiye na akili timamu kutekeleza mipango yake ya hatari.
Mlilala handingwadingwa, mwemacho haambiwi tule.
Kila mtu anaijua njaa yake mwenyewe; aliye macho hahitaji kuambiwa ale, kwa hiyo mvivu asilalamike tu.
Msitukane wagema na ulevi ungalipo.
Usiwadharau watu unaowategemea kwa mahitaji yako, usije ukajikatia msaada wao.
Mtu hunawa akala na aliyepo kanawa.
Wanaoshiriki shughuli moja wote hufuata taratibu zake, na kila mmoja hujiandaa kama mwenzake.
Mtu mbuge hawezi nyumba.
Mtu anayetumia kila alicho nacho kula ovyo hawezi kusimamia mahitaji ya nyumba yake.
Mtu wa kurewa-rewa na kuanguka.
Mtu anayeyumbayumba, kwa ulevi au kwa majivuno, hatimaye huanguka.
Mwana wa yungi hulewa kaifa wa mwalimwengu.
Ikiwa hata ua dogo la majini huyumba, basi binadamu naye hana uthabiti wa kudumu.
Mwenye njaa hakandiki nyumba.
Mahitaji ya msingi hutangulia; mwenye njaa hafikirii kupamba wala kukarabati nyumba.
Mwenye njaa hana miiko.
Mtu mwenye njaa kali husamehewa kula chochote, hata kile kilichokatazwa kwa desturi.
Ndege asiyeruka hufa njaa.
Asiyetoka kutafuta riziki pale alipo pakikosa ataangamia; inafaa kuhama kufuata riziki.
Njaa haimjui mlimaji.
Mkulima mwenye bidii hapatwi na njaa kwa sababu anavuna matunda ya kazi yake.
Njaa haina ndugu.
Mtu akiwa na njaa hukosa wa kumsaidia; hata ndugu hujitenga naye.
Njaa iumapo mbwa, mkonowa utarambwa.
Methali hii ya zamani inaonyesha kwamba baadhi ya watu hunyenyekea na kuwa wapole pale tu shida inapowabana.
Njaa si bora kuliko shiba.
Kushiba ni bora kuliko kukaa na njaa; hakuna faida katika kukosa.
Njaa ya leo ni shibe ya kesho.
Pia Njaa ya leo si shiba ya kesho.
Kuvumilia shida leo kunaweza kuleta neema kesho; humtia mtu tumaini na kumhimiza kujinyima kwa ajili ya mafanikio.
Nyama ya koroma sio ya kulika, kabula ya nazi halijakatika.
Kila jambo lina zamu yake; mdogo asubiri mkubwa atangulie, kama binti mkubwa kuolewa kwanza.
Nyenje inajaa bonde na sikio, nyenje haijai tumbo na vilio.
Kelele na maneno mengi hayamshibishi mtu; kinachohitajika ni kitu halisi.
Nyumba penye huli, ikitoka moshi ni kungugu.
Mtu hudharau kile asichoweza kukipata; pia usijipe matumaini ya uongo kwa yasiyokuhusu.
Nyumba ya pombe haikai pombe.
Kitu kinachopendwa na wengi hakidumu mahali pake kwa sababu wanaokihitaji ni wengi.
Pangu pakavu, tia mchuzi.
Mwenye sifa njema atarajie kusemwa vibaya na wenye wivu; pia husemwa kuhusu kujifurahisha bila kumjali jirani.
Papigwapo domo kuna njaa.
Mahali watu wanapopiga domo tu bila kufanya kazi, njaa hufuata.
Penye mvinyo ndipo penye hatari.
Ulevi wa mara kwa mara huhatarisha maisha, mali na kila kitu cha mtu.
Penye njaa hapana haki.
Pia Mwenye uwezi hupata.
Njaa ikienea, watu hukosa utulivu na haki hupotea, kila mmoja akijitafutia mwenyewe.
Penye njaa, shibe ndiyo kweli.
Kwa mwenye njaa, maneno matamu hayana maana; chakula pekee ndicho kitu cha kweli.
Penye ulevi ndipo penye matata.
Mahali palipo na ulevi, ugomvi na matatizo hayakosekani.
Riziki ya wagema-tembo mikononi mwa walevi.
Wauza pombe hutegemea wanywaji kwa riziki yao, kama kila biashara inavyotegemea wateja wake.
Samli ya Pemba haimpati mtu macho.
Neema ya mtu mwingine haikusaidii wewe, na kitu cha mbali usichokimudu hakikudhuru.
Shiba ya mtu hainilazi na njaa.
Pia Shiba ya mtu hainitowi njaa.
Kushiba kwa mwenzako hakukuondolei njaa yako; kila mtu anahitaji riziki yake mwenyewe.
Shiba ya uji yajua mpozi.
Pia Shibe ya uji yajua mpozi.
Aliyeshiba ndiye anayepata nafasi ya kupuliza uji polepole; mwenye njaa hana subira hiyo.
Shibe mwana malevya, njaa mwana malegeza.
Pia Shibe mwana malenga, njaa mwana malegeza.
Kushiba huleta ulevi wa raha na kujisahau, na njaa huleta unyonge; kila hali ina athari kwa tabia ya mtu.
Siku ya kushiba, kumbuka siku ya njaa.
Ukiwa katika neema usisahau siku za shida, ili uweke akiba na ubaki mnyenyekevu.
Simba akizidiwa nyama hula majani.
Shida ikimzidi mtu, hukubali hata kile ambacho kwa kawaida hangekigusa.
Tumbo haina inga.
Tumbo halipumziki; linahitaji chakula kila siku bila likizo.
Tumbo haiwezekani.
Njaa haiwezi kushindwa kwa nguvu; watu wenye njaa lazima walishwe, la sivyo huleta ghasia.
Tumbo lenye njaa halisikii kengele.
Pia Tumbo lenye njaa haliwezi kupigana na mengine.
Mtu mwenye njaa hushindwa kuzingatia wajibu na ratiba; chakula hutangulia mambo mengine.
Tumboni hamna mfupa.
Mtu mwenye njaa hukosa nguvu, kwa sababu nguvu hutokana na chakula.
Ukishiba kwa chakula himidi mwenye jalali.
Ukishakula na kushiba, mshukuru Mungu kwa riziki aliyokupa.
Ukishiba usimwonyeshe Mungu tumbo.
Ukipata neema usijigambe wala kujivuna kwa mali na mafanikio yako.
Ukisikia mtu, ni kula.
Mazungumzo ya watu wengi huelekea chakula, kwa sababu kula ndiyo haja kuu ya maisha.
Ulacho ndicho unukiacho.
Watu hukutambua kutokana na wale unaoshirikiana nao, kama mtu anavyonukia alichokula.
Ulapo ndipo penye fadhili yako.
Una deni la shukrani kwa yule anayekulisha; mheshimu na umtumikie kwa uaminifu.
Usidharau ukilacho.
Usikidharau chakula au riziki inayokulisha, hata ikiwa ni duni.
Uvivu na njaa ni ndugu pacha.
Uvivu na njaa huenda pamoja; asiyefanya kazi hukosa chakula.
Vya Wahindi haviliwi, vinaliwa kwa harufu.
Methali hii ya zamani inaonyesha mtazamo kwamba neema ya watu wa tabaka la juu huonekana kwa mbali tu, bila matumaini ya kualikwa.
Wala nyama ndio wenye uchu.
Aliyeizoea starehe fulani ndiye anayeitamani zaidi.
Hakuna methali inayolingana
Jaribu neno lingine au futa kichujio.