Methali hizi zinazungumzia werevu, ujanja na hila, zikionyesha kwamba akili inaweza kumsaidia mtu lakini pia kumtumbukiza katika matatizo. Zinaonya kwamba mjanja hukutana na aliye mjanja zaidi na kwamba hila humrudia mwenyewe. Hutumika kumtahadharisha mtu dhidi ya kudanganywa au kujidai kuwa mwerevu kupita kiasi.
54 methaliMkusanyiko wa Albert Scheven
Methali 54, kwa mpangilio wa alfabeti.
Akaaye kimya hakosi ujanja wake.
Mtu mkimya asidharauliwe, kwani mara nyingi ana mbinu zake zilizofichika.
Akili nyingi huondoa maarifa.
Mtu anayejiona mwerevu kupita kiasi huishia kufanya makosa ya kijinga.
Akili ya mtu ndiyo wazimu wake.
Uwezo ule ule unaomletea mtu mafanikio unaweza pia kumtumbukiza katika upumbavu.
Anayejidai mjanja ni mjinga.
Anayejigamba kuwa mwerevu mara nyingi huonyesha upumbavu wake mwenyewe.
Asiye na mguu na achonge mti.
Ukikosa kitu muhimu, tafuta mbinu ya kujikimu kwa kile kilichopo.
Asiye na mjomba hujifanya mjomba mwenyewe.
Asiye na wa kumsaidia hulazimika kujisaidia mwenyewe.
Bunju akili kichwani.
Pia Bunju akili zi kichwani.
Watu wengi wana mawazo ya kubuni kuliko akili halisi ya kutatua mambo.
Cha mwerevu huliwa na mjinga.
Mara nyingine mali ya mjanja huishia kufaidiwa na mtu mjinga.
Chiriku mzee hakamatwi na makapi.
Mtu mwenye uzoefu hadanganyiki kwa hila nyepesi.
Chui na majani na mbuzi huvushwaje dau moja?
Husemwa kuhusu tatizo tata linalohitaji akili na mpangilio makini ili litatuliwe bila hasara.
Duma hukamata, sungura hupata.
Mmoja hutoka jasho kupata kitu, lakini mjanja hukifaidi bila kufanya kazi.
Fimbo uliyonayo mkononi ndiyo iwezayo kukupiga.
Silaha au maneno yako yanaweza kukugeukia ukiyatumia bila hekima.
Heri nyoka akuume, kama watu wakukame.
Kudanganywa na kunyonywa na watu ni hasara kubwa kuliko hata kuumwa na nyoka.
Hila za sungura, kulia kwa vyura.
Mjanja hana mwisho wa mbinu; kila wakati huibuka na hila mpya.
Hunyoa watu bila ya maji.
Husemwa kuhusu mjanja anayewapora watu kwa werevu bila wao kugundua.
Huyu mchokozi ajua pweza alipo.
Husemwa kuhusu mtu mjanja anayejua siri na hali halisi ya mambo.
Kaa mkuu ng'ombe wa maji akinua gando mwelemeze nanda.
Mtu hatari anaweza kushindwa kwa mbinu, lakini usimdhihaki kwani anaweza kukudhuru.
Kidevu kamwambia ndevu kila apataye huwa mwerevu.
Anayefanikiwa kupata kitu huonekana mwerevu, kwa kuwa mjanja zaidi ndiye huchukua.
Kila jambo lina njia.
Kila tatizo lina namna yake ya kulishughulikia; muhimu ni kuitafuta.
Kitegwacho kukitega chataka ubongo.
Kumnasa mtu au kitu kunahitaji akili na mpango mzuri.
Kufanya kisunguru.
Ni kutumia ujanja na hila kama sungura wa hadithi za Kiswahili.
Kumchokoa kenge katika tundu lake kwataka utaratibu.
Kushughulikia jambo la hatari kunahitaji busara na hatua za makini.
Kuna njia moja ya kumchuna paka.
Kila kazi ina mbinu yake inayofaa, na mwenye akili huitafuta hadi aipate.
Kwenye kuingia sisimizi watu wanaona.
Hakuna hila inayobaki siri milele; hata jambo dogo hufichuka.
Leo ni siku ya mwerevu, kesho ya mpumbavu.
Mwenye busara hutenda leo, ilhali mpumbavu huahirisha mambo hadi kesho.
Mguu wa mbwa haushiki tope.
Husemwa juu ya mtu mjanja anayezurura usiku bila kuogopa chochote wala kuachiwa alama ya makosa yake.
Mhadaaji kihadaiwa hivi huona uchungu.
Mdanganyifu naye akidanganywa huumia sana, ingawa yeye huwafanyia wengine vivyo hivyo.
Mkaa kimya hakosi ujanja wake.
Usidhani mtu asiyesema mengi hana akili; ukimya wake unaweza kuficha werevu mkubwa.
Mtoto wa kunguru hapotei desturi.
Watoto hurithi hila na tabia za wazazi wao.
Mtoto wa mkima hamfundishi mzee kima hila zamani mayele.
Kijana hawezi kumfundisha mzee mbinu ambazo mzee amezijua tangu zamani.
Mwenye hekima huona gizani, mpumbavu hupapasa.
Katika hali ngumu mwenye hekima hupata njia, lakini mpumbavu huhangaika bila mwelekeo.
Mwerevu hajinyoi mwenyewe, na akijinyoa hujikata.
Pia Kinyozi hajinyoi mwenyewe, na akijinyoa hujikata. · Mwerevu hajinyoi na akijinyoa hajitakasi.
Hakuna anayejitosheleza; hata mwenye ujuzi huhitaji msaada wa wengine katika mambo yake binafsi.
Ndani ya akili ya mtu mna wazimu wake.
Akili ya binadamu huzaa mema na mabaya kwa pamoja.
Ndege mjanja hunaswa na tundu bovu.
Hata mwerevu anaweza kunaswa na mtego hafifu, hivyo asiache kuwa macho.
Panya akimcheka paka, anajua shimo lilipo.
Pia Panya akimtania paka, anajua shimo lilipo.
Anayemdhihaki mwenye nguvu huwa ameshajiandalia pa kukimbilia; usimchokoze aliye na nguvu kuliko wewe.
Panya hasahau tundu.
Mjanja daima hukumbuka njia yake ya kutorokea hatari inapokaribia.
Panya hutegwa kwa gunzi.
Mtu huweza kunaswa kwa kishawishi kidogo kisicho na thamani yoyote.
Penye maji hakuna ukalamzi.
Pale pasipo na njia ya kuchagua, hila na ujanja havina nafasi.
Suluhia jini bi afriti.
Tumia adui mmoja kumdhibiti mwingine ili ujiepushe na madhara ya wote wawili.
Sungura amemtenda leo.
Husemwa pale mtu anapochezewa hila mbaya na mjanja.
Ujanja huzidiana.
Hila huzaa hila nyingine, na mjanja hukutana na aliye mjanja zaidi yake.
Ujanja wa paa ulimpatiliza hasara.
Hata hila nzuri inaweza kumgeukia mwenyewe na kumletea hasara.
Ujanja wazaa ugomvi.
Udanganyifu huishia kuleta ugomvi kati ya watu.
Ujinga wa mtu ni werevu wake.
Mtu anayeonekana mjinga mara nyingi huficha werevu wake ndani ya ujinga huo.
Usijidanganye ujajidanganya.
Usijipe moyo kwamba hujajidanganya; jitathmini kwa ukweli kabla ya kujiamini.
Usile na kipofu ukamgusa mkono.
Pia Ukila na kipofu, ujitahidi.
Unaposhughulika na mtu asiye na habari, kuwa makini usimpe sababu ya kukushuku; huonya pia dhidi ya kuwanyonya wengine kwa siri.
Usitafute ncha ya kamba, lakini shina lake.
Mwenye akili hutafuta chanzo cha jambo badala ya kushughulikia dalili zake tu.
Usitafute werevu pasipo werevu.
Ukimfanyia mwenzako hila, tarajia naye akulipe kwa hila.
Watu waliona chawa ndani ya nyanya.
Kwa mtu mwenye macho makali hakuna kinachobaki kimefichika.
Werevu mtupu haufungi mtumba.
Ujanja peke yake hautoshi kukamilisha kazi; bidii na vitendo vinahitajika.
Werevu mwingi mbele giza.
Pia Werevu mwingi mbele ni giza. · Werevu mwingi mbele kiza.
Anayejidai kujua kila kitu mwishowe huchanganyikiwa, hivyo ni vyema kujifunza kwa wengine.
Werevu wa panzi ulimkosesha makope.
Hila ya kijinga mara nyingi humrudia mwenyewe na kumletea hasara ya kudumu.
Werevu wa sungura, masikio merevu.
Pia Werevu wa sungura, masikio marefu.
Sifa ya mjanja humtangulia, hivyo watu hujihadhari naye kabla hajatenda.
Werevu walipo tele, mafanikio si tele.
Wajanja wakiwa wengi mahali pamoja hushindana, na matokeo yao huwa haba.
Hakuna methali inayolingana
Jaribu neno lingine au futa kichujio.